Kategoriler
Psikoloji

Görme

Zihnin dışavurumlarından veya bileşenlerinden veye yeteneklerinden en fazla çalışılanlardan biri görmedir. Görme üzerine sayısız teori vardır. Aristoteles ile başlar. Euclid’in optiği vardır. Heysem bu ikisini bir anlamda birleştirir. Descartes, Berkeley, Goethe, Newton, Reid, Peirce, James, Helmholtz, Young… hepsi bazı görsel fenomenlere bolca kafa yormuş insanlar. Öte yandan kocaman bir resim tarihi var. Perspektifin ortaya çıkışı var. Rakursi var. Her nesilde yeni bir şeyler keşfeden ressamlar var ve 2500 yıl önceye kadar da gidiyor bu silsile. da Vinci var, Picasso var, Caravaggio var. Hepsinin spesifik bir görme teorisi var. Vermeer var optik araç gereçler icat ediyor, tasarlıyor daha net çizebilmek için. Filmi bile var: https://www.imdb.com/title/tt3089388/

Bu teorilerin genel hatlarıyla anlatıldığı, görmeyle ilgili literatürün bir şekilde özet geçildiği 100 sayfa civarı bir şeyler yazmak istiyorum. Ama öyle bir literatür var ki ortada, baktıkça derinleşiyor. Her yazarda daha önce pek de anılmamış veya basitçe geçiştirilmiş yeni problemlerle karşılaşıyorsunuz. Renk nedir? Gökkuşağı nasıl oluşur? Işık göze nasıl girer? Retinada şekil ters oluşmasına rağmen nasıl düz görürüz? Çift göz nasıl tek noktaya odaklanır? Şaşılık nasıl bir kusurdur? Rengi nasıl görürüz? Mesafeyi veya şekilleri nasıl öğreniriz? Bunların hepsi belli bir dönem en önemli sorular haline gelmiş. Yavaş yavaş gelişmiş görme teorilerimiz. Çok kapsamlı bir konu olduğu için çok da fazla alandan katkı gelmiş görme literatürüne. Ressam da katkı yapıyor, fizikçi de. Filozof da bir şey söylüyor psikolog da. Konu o kadar geniş ki. Hayvanlar nasıl görüyor diye sorgulayan kocaman bir gelenek var. Reid var mesela bolca sorguluyor hayvanların iki gözleri yandayken dünyayı nasıl algıladıklarını. Bir takım cevaplar da veriyor açıkçası. Net bir teorisi var ve 250 yıl sonrasının bilimsel verileriyle söyleyebilirim ki günümüze uygulanacak da birçok noktası var.

Birçok filozofun da çalıştığından bahsettik. Çünkü felsefi olarak da çok önemli duyuların -özellikle de görmenin- doğasını anlayabilmek. Örneğin gözde bir kör nokta olduğunu Edme MARIOTTE 1660’da keşfediyor. Gözde bir kör nokta var ve biz onu normal zamanlarda fark etmiyoruz demek, algı sandığımız şey aslında doğrudan dış dünyanın eksiksiz bir kopyası değil demek. Beynimiz onu sürekli işliyor, dolduruyor demek. Bu da mecburen epistemolojimizi etkiliyor. O epistemoloji üzerinden inşa etmeye çalıştığımız ontolojiyi etkiliyor. Mesela, bu kör nokta olayına hemen yer veriyor Thomas REID 1764’te yazdığı kitapta. Ondan yüzyıl sonra da Charles PEIRCE kendi algı teorisinin merkezine yerleştiriyor bu tip fizyolojik bulguları. Pragmatizm diye bir şey varsa, bu görsel fenomene atıfla var; Peirce okumalarında bu çok açıktır. Pragmatik bilgi teorisi bu türden bir bilgi anlayışı kurgular. Duyuların doğasını bu şekilde tasvirler.

Böyle bir eser düzenleyebilirsem elbette sıkıcı olacaktır. Bu sebeple bazı spesifik problemlerin günümüzdeki karşılıklarına da yer vermeyi düşünüyorum. Örneğin “iki gözle nasıl görüyoruz” sorusu önemli bir soruydu bir zamanlar. 1700’lerde çok fazla teori var iki gözün retinasının ne şekilde birleşip tek bir görüntü ürettiğiyle ilgili. Bugün o tartışmalara verilen cevaplar özünde aynı, ayrıntısında daha derin. Ancak yapay zekada yeri var aynı sorunun. Birden fazla kameradan gelen veriyi nasıl tek bir anlamlı resme dönüştürürüm? Veya daha bilindik haliyle, telefonlarımızdaki panoramik fotoğraf çekme özelliği nasıl çalışıyor. Matematiksel olarak ne karmaşıklıkta bir işlem ve ne türden operasyonlar gerektiriyor.

Bu araştırmayı bir şekilde yapıp da sonuçlarını yazabilirsem de zaman içinde derinleşecektir.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.